Tổng quan
Tài liệu này giới thiệu nhanh thiết bị điện công nghiệp và tự động hóa. Mục tiêu không phải thay thế catalogue hãng, mà giúp hỏi đúng thông tin, đọc đúng thông số và tránh chọn sai thiết bị.
1. Thiết bị thường gặp
| Nhóm | Vai trò | Ví dụ thường gặp | Thông số cần quan tâm nhất |
|---|---|---|---|
| Đóng cắt nguồn | Đóng/ngắt mạch điện, cô lập nguồn khi bảo trì | MCB, MCCB, ACB, switch disconnector | Số pha, dòng định mức, khả năng cắt kA, điện áp, đặc tuyến |
| Bảo vệ | Bảo vệ quá tải, ngắn mạch, rò điện, mất pha | ELCB/RCCB/RCBO, relay nhiệt, relay bảo vệ pha | Dòng, dải chỉnh, độ nhạy rò, kiểu bảo vệ |
| Điều khiển | Đóng cắt tải bằng tín hiệu điều khiển | Contactor, relay trung gian, timer, SSR | Điện áp coil, dòng/tải AC-3, số tiếp điểm, tuổi thọ |
| Điều khiển motor | Khởi động, bảo vệ, điều tốc motor | Khởi động từ, soft starter, biến tần | Công suất motor, điện áp, dòng, kiểu tải, yêu cầu tốc độ |
| Cảm biến và tín hiệu | Phát hiện trạng thái, vị trí, mức, áp suất | Cảm biến tiệm cận, quang, encoder, pressure switch | Nguồn cấp, loại ngõ ra, khoảng cách, môi trường |
| Motor | Tạo chuyển động quay hoặc tuyến tính | Motor 3 pha, 1 pha, servo, stepper, gear motor | Công suất, tốc độ, điện áp, kiểu lắp, cấp bảo vệ |
2. Tư vấn cơ bản
- Dùng cho tải gì? --> Motor, điện trở nhiệt, đèn, van, bơm, quạt, máy nén, băng tải hay tải đặc biệt.
- Nguồn cấp bao nhiêu? --> 1 pha 220VAC, 3 pha 380VAC, 24VDC hoặc nguồn khác.
- Công suất thiết bị? --> Đọc nameplate, bản vẽ, catalogue hoặc đo thực tế.
- Logic điều khiển? --> Tay, nút nhấn, PLC, relay, biến tần, truyền thông.
- Môi trường lắp đặt? --> Trong tủ điện, ngoài trời, bụi, nước, hóa chất, nhiệt độ cao, rung.
- Yêu cầu phụ --> Kích thước, thương hiệu, chứng chỉ, phụ kiện, hàng thay thế tương đương.
3. Thông số cần lưu ý
| Thông số | Ý nghĩa | Lưu ý khi tư vấn |
|---|---|---|
Dòng định mức In | Dòng làm việc liên tục của thiết bị trong điều kiện tiêu chuẩn | Không chọn chỉ theo công suất nếu tải là motor; nên kiểm tra dòng nameplate |
Khả năng cắt Icu/Ics | Dòng ngắn mạch tối đa thiết bị có thể cắt | Quan trọng với MCB/MCCB/ACB; chọn theo mức ngắn mạch tại vị trí lắp |
| Điện áp coil | Điện áp cấp cho cuộn hút contactor/relay | Coil 220VAC, 24VDC, 110VAC không thay thế trực tiếp cho nhau |
| AC-1 | Dòng dùng cho tải thuần trở hoặc tải ít cảm | Không dùng AC-1 để chọn contactor cho motor |
| AC-3 | Dòng dùng cho motor lồng sóc khởi động trực tiếp | Thông số chính khi chọn contactor cho motor 3 pha |
| IP | Cấp bảo vệ bụi/nước | IP20 thường trong tủ; IP54/IP55/IP65 cho môi trường bụi/nước |
| Class cách điện | Khả năng chịu nhiệt của cách điện motor | Class F phổ biến; nhiệt độ môi trường cao cần kiểm tra giảm tải |
Duty S1/S2/S3 | Chế độ làm việc của motor | S1 chạy liên tục; tải nâng hạ/đóng cắt nhiều cần kiểm tra kỹ |
4. Quy tắc chọn nhanh
| Trường hợp | Cách chọn nhanh | Ghi chú |
|---|---|---|
| MCCB tổng tủ | Chọn theo dòng tổng, khả năng cắt và số cực | Nên có dự phòng nhưng không vượt quá khả năng chịu dòng của dây/thanh cái |
| MCB điều khiển | Chọn theo dòng dây và tải, đặc tuyến C phổ biến | Nếu tải có dòng khởi động cao có thể cần đặc tuyến D |
| Contactor motor | Chọn theo công suất motor ở cấp điện áp tương ứng hoặc dòng AC-3 | Kiểm tra điện áp coil và tiếp điểm phụ |
| Relay nhiệt | Dải chỉnh phải bao trùm dòng định mức motor | Thường chỉnh bằng dòng nameplate motor |
| Biến tần | Chọn theo dòng motor và loại tải G/P | Tải nặng chọn dòng cao hơn hoặc dòng tương ứng heavy duty |
| Motor thay thế | Khớp công suất, tốc độ, điện áp, kiểu lắp, kích thước trục | Nếu thay gear motor cần thêm tỉ số truyền và moment |
5. Nên hỏi khách trước khi báo hàng
- Thiết bị dùng cho tải gì và đang lắp ở đâu?
- Nguồn cấp là bao nhiêu pha, bao nhiêu volt?
- Công suất hoặc dòng định mức của tải là bao nhiêu?
- Có ảnh nameplate, mã cũ, sơ đồ tủ hoặc model đang dùng không?
- Thiết bị lắp trong tủ hay ngoài môi trường bụi/nước/nhiệt?
- Khách cần thay thế tương đương, nâng cấp hay thiết kế mới?
- Có yêu cầu thương hiệu, chứng chỉ, kích thước hoặc thời gian giao hàng không?
6. Nguyên tắc an toàn
- Không tư vấn tăng dòng bảo vệ để tránh nhảy nếu chưa kiểm tra dây dẫn, tải và nguyên nhân lỗi.
- Không thay MCCB/MCB/contactor chỉ theo kích thước bên ngoài.
- Không dùng relay nhiệt thay cho bảo vệ ngắn mạch.
- Không dùng contactor AC-1 để suy ra khả năng đóng cắt motor.
- Với hệ thống quan trọng, nên yêu cầu bản vẽ, ảnh tủ và thông số nameplate trước khi chốt mã.